De adel in de Nieuwe Tijd: verliezers of winnaars?
De adel spreekt tot de verbeelding. Televisieseries als The Tudors en The Borgias getuigen in het bijzonder van de blijvende fascinatie voor de adel uit de nieuwe tijd, met de typische clichés van orgieën, machtswellust en corruptie. Andere keren verschijnen vroegmoderne edellieden als marionetten aan het hof van de vorst, met Lodewijk XIV als klassiek voorbeeld.
Dat beeld gaat terug op een oude theorie van de socioloog Nobert Elias uit 1969, als zou de Zonnekoning de Franse adel ‘gedomesticeerd’ hebben in de ‘gouden kooi’ van Versailles.
Sindsdien hebben historici alvast de rol van de adel in de nieuwe tijd anders gewaardeerd. Zij toonden aan dat de adel een veerkrachtige elite bleef, die van tijd tot tijd in opstand kwam tegen het vorstelijke absolutisme of voor de verdediging van het protestantisme. Andere keren onderhandelden de edellieden een win-winsituatie met de vorst, zodat ze volop ingeschakeld werden in het bestuur, de administratie of het leger van de vroegmoderne staat.
Transregionale geschiedenis toonde vervolgens hoe edellieden gewoonlijk ook over landsgrenzen heen opereerden. Familie- en genderhistorici ten slotte stipten het particularisme van de adellijke dynastieën aan – ‘de adel’ bestond niet – en de rol die echtgenotes, weduwes en erfdochters daarin speelden. Zo is ongeveer ieder cliché weerlegd, en is het hoog tijd voor een nieuwe frisse benadering van het fenomeen adel in de nieuwe tijd.
In deze oefening onderzoek je aan de hand van een gevalstudie (een concrete adellijke familie) hoe het historiografische beeld over de vroegmoderne adel is gewijzigd. Daarmee toon je aan dat je zienswijzen uit de politieke (militaire), culturele, religieuze en intellectuele geschiedschrijving op een doortastende manier kan verbinden. Door de gevalstudie vervolgens in Europees (eerder dan nationaal) perspectief te plaatsen, schets je eveneens de mogelijkheden voor verder onderzoek. We bekijken ook meer in het bijzonder naar de huwelijksstrategieën van de vroegmoderne adel, en de netwerken die daaruit ontstonden.
Dit wordt een oefening in kritisch en genuanceerd denken over adel in historisch perspectief, zodat je ook gewapend zal zijn in het hedendaagse politieke debat over sociale ongelijkheid en mobiliteit. Tegelijkertijd zal je kritischer staan tegenover de representaties van de vroegmoderne adel in de huidige historische cultuur, zoals televisieseries als The Borgias en The Tudors .
Digital Humanities
Het bachelorproefseminarie vormt tegelijkertijd een pilootproject in het kader van Digital Humanities aan de Faculteit Letteren.
In plaats van louter op (virtueel) papier te werken, kiezen we er ook voor om (weliswaar facultatief) ook te werken in de digitale wereld. Zo kan de bibliografie immers veel gemakkelijker via Zotero worden gemaakt, de huwelijksstrategieën ontleed via de Gephi-tool, en het eindresultaat ook gepresenteerd op een website. We leren je stap voor stap alle digitale vaardigheden aan, want historici zijn toch niet van gisteren!